Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Çölyak hastalığı nedir?

Çölyak hastalığı, ince  bağırsaktan besin maddelerinin sindiriminin ve emiliminin bozulmasına yol açan bir hastalıktır. Çölyak hastalığı olan insanlar; buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein olan 'gluten' e karşı hassasiyet gösterirler.

Bu kişiler gluten içeren gıdalarla beslendiklerinde,  ince bağırsakların iç yüzünü örten hücrelerin oluşturduğu doku kıvrıntılarında  immunolojik reaksiyonlar sonucu iltihaplanma  ve hasar oluşur. Oluşan bu hasar sonrasında besin maddelerinin sindirimi ve emilimi bozulacağı  için buna bağlı olarak   hastalık belirtileri ortaya çıkar.

Çölyak hastalığı çeşitleri nelerdir?

Çölyak hastalığı farklı semptomlar ve bulgularla kendisini gösterebiliyor. Bu özelliği nedeniyle hastalık klasik çölyak, atipik çölyak, sessiz çölyak ve potansiyel çölyak gibi farklı türleri bulunuyor.

Klasik Çölyak Hastalığı : Daha çok süt çocukları ve küçük çocuklarda, 6-24. aylarında gluten alımı başladıktan sonra ortaya çıkıyor. Büyüme geriliği, kronik ishal, karında şişlik, halsizlik, iştahsızlık, kusma, adale zayıflığı gibi belirtiler görülüyor. Demir, folik asit ve D vitamini eksikliği (kemik gelişme bozuklukları) ile kanamaya eğilim (pıhtılaşma bozuklukları) sıkça görülüyor.

A Tipik Çölyak Hastalığı: Hastalığın bu türüne ise genellikle 5-6 yaş üstü büyük çocuklarda ve erişkinlerde rastlanıyor. Genellikle bulgular çok hafif görülüyor ve sindirim sistemi dışı bulguları ön planda oluyor. Boy kısalığı,  diş minesi defektleri ve demir eksikliğinin yanında sindirim sistemine ait tekrarlayan karın ağrısı, bulantı, kusma, karaciğer enzimlerinde yükselme ile kabızlık gibi tipik olmayan bulgular görülebiliyor.

Sessiz Çölyak Hastalığı: Çölyak açısından herhangi bir  bulgusu bulunmayan bireylerin yakınlarına çölyak hastalığı teşhisi konmasının sonucunda yapılan aile taramalarında veya herhangi bir başka nedenle yapılan tetkiklerde tesadüfen tipik çölyak hastalığının rastlanmasıdır.

Potansiyel Çölyak Hastalığı: Çölyak testlerinde pozitif sonuç çıkan, ancak ince bağırsak biyopsileri normal ya da minimal değişiklik gösteren bir durum. Sonraki yıllarda glüten hassasiyeti çıkabileceğinden düzenli gözlem yapılması gerekiyor.

Non-Çölyak Glüten Hassasiyeti: Glutene karşı hassasiyeti bulunan ancak kanında çölyak hastalığına özgü antikorlar bulunmayan ve ince bağırsak dokusunda hasar gözlenmeyen bir durum. Non-çölyak glüten hassasiyetine toplumun yaklaşık yüzde 20’sinde rastlanıyor. Hastaların, çölyak hastalığında olduğu gibi tamamen glütensiz diyet uygulaması gerekiyor. 

Çölyak hastalığı belirtileri nelerdir?

Çölyak hastaları gluten içeren yiyecekler yediklerinde bazı tipik belirtiler yaşarlar. Bunlardan en sık görülenler karın ağrısı, şişkinlik ve yağlı ishaldir. Bu kısa süreli belirtileri daha sonra kronik şikâyetler takip eder. Çölyak hastalığında, bağırsaktaki mukoza, iltihaplanma nedeniyle zarar görür ve tüm gıda bileşenlerinin emilimi bozulur. Sonuç olarak, demir eksikliği gibi önemli sağlık sorunları gelişir. Uzun vadede görülen önemli belirtilerden biri de kilo kaybıdır.

Gluten sensitif enteropati, bazı hastalarda deri problemleri gibi bağırsak fonksiyonuyla doğrudan ilişkili olmayan belirtilere neden olur. Hastalığın atipik belirtilerle seyrettiği bu gibi durumlarda tanı sıklıkla gecikir. Tipik olmayan çölyak hastalığı belirtileri arasında;

Kaşıntılı ve kırmızı cilt döküntüleri (Dermatitis herpetiformis)

Dilde yanma, halsizlik, solukluk gibi kansızlık belirtileri (Demir eksikliğine bağlı görülen bu anemi, emilim bozukluğu nedeniyle demir tedavisine yanıt vermez.)

Kalsiyum eksikliğine bağlı kemik erimesi, kas zayıflığı, kemik ağrısı

K vitamini eksikliğine bağlı kanamalar

Gece körlüğü (A vitamini eksikliği nedeniyle)

Depresyon bulguları

Ses kısıklığı

Epileptik nöbetleri

Baş dönmesi ve denge sorunları

Hormon seviyelerinde dengesizlik

Eklem problemleri

Ağız içerisinde aftlar

Dikkat bozukluğu sayılabilir.

Dermatitis herpetiformis, bağırsak gluten intoleransı kaynaklı, kaşıntılı ve kabarcıklı bir döküntülü deri hastalığıdır. Döküntü daha sık olarak dirsekler, dizler, gövde, kafa derisi ve kalçalarda görülür. Dermatitis herpetiformis, çoğunlukla çölyak hastalığına benzer bağırsak değişiklikleriyle birliktelik gösterir; ancak bazı hastalarda belirgin sindirim sistemi belirtileri görülmeyebilir. Dermatitis herpetiformis, günümüzde çölyak hastalığının cilt bulgusu olarak kabul edilmektedir.

Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri nelerdir

Bebeklerde hastalığın belirtileri ek gıdalara başladıktan sonra ilk tahıl ürünlerini aldıklarında ortaya çıkar. Birkaç hafta ila ay sonra sindirim sistemi ile ilişkili bulantı, kusma, ishal gibi klasik belirtileri görülmeye başlar. 2 yaş altı çocuklarda, çölyak hastalığı belirtileri;

Kusma

Kronik ishal

Karında şişlik

Gelişme geriliği

İştahsızlık

Kas erimesi

2 yaşından büyük çocuklarda ise;

İshal

Kabızlık

Kilo kaybı

Sinirlilik

Kısa boy

Ergenlikte gecikme

Dikkat eksikliği / hiperaktivite, öğrenme güçlükleri, baş ağrısı, kas koordinasyon eksikliği ve epilepsi nöbeti gibi nörolojik belirtiler görülebilir.

Çölyak hastalığı; cerrahi işlem, gebelik, doğum, viral enfeksiyon veya şiddetli duygusal stres sonrasında ilk kez belirti verebilir ya da var olan belirtiler tetiklenebilir.

Çölyak hastalığının nedenleri nelerdir?

Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Hasta insanların 1. derece yakınlarının çölyak hastalığına yakalanma olasılığı %10 civarındadır. Tanı ve tedavi geciktikçe yetersiz beslenme ve diğer komplikasyonların gelişme riski de artacaktır. Bazen bir ameliyat, hamilelik, doğum, viral enfeksiyon, şiddetli duygusal stres gibi nedenlerle de çölyak hastalığı ortaya çıkabilir, ya da tetiklenebilir.

Çölyak hastalığının tedavisi nedir?

Erken dönemde teşhis edilmediğinde çölyak hastalığı ciddi problemlere yol açabilir. Yukarıda belirtilen  yakınmaları olan veya ailesinde çölyak hastalığı öyküsü olanların gastroenteroloji uzmanına başvurmaları gerekir.  

Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu buğday, arpa, çavdar yulaf tahıllarında bulunan glutenden uzak sıkı bir diyettir.

Çölyak hastalığında tedavinin temelini  glutensiz diyetin sıkı bir şekilde   uygulanması oluşturur. Bu  amaçla gluten içeren  buğday,  arpa, çavdar, yulaflı gıdalar tüketemedikleri gibi ayrıca marketlerde satılan hazır gıdaların içeriklerine de dikkat etmelidirler. Mutlaka gluten içermeyen gıdalar tüketmeliler.

Doğal glutensizlerin dışında glutensiz olarak tanımlanan bir gıda tam anlamı ile glutensiz değildir. Diğer bir deyişle sıfır glutenli bir yaşam olanaksızdır. WHO (World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü) ve FAO (Food and Agriculture Organization- Amerikan Gıda ve Tarım Örgütü) 1998’de kilogramında 200 mg dan daha az gluten içeren gıdaları glutensiz gıda olarak ilan etmiştir. Ancak 2007 yılında bu sınır 20 miligrama çekildi. Günümüzde de kilogramında 20 mg’dan daha fazla gluten içermeyen gıdalar glutensiz gıda olarak kabul edilmektedir. Ülkemizdeki glutensiz ürün tebliğ uygulamalarda da 2007 yılında kabul edilen değer kullanılmaktadır.

Çölyak hastaları için güvenli yiyecekler:

Tüm sebzeler,

Tüm meyveler,

Tüm bakliyatlar,

Tüm katkısız katı ve sıvı yağlar,

Yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin,

Et, balık, tavuk, (Bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır.)

Una batırılmamış konserve çeşitleri,

Mısır, pirinç, patatesin hem kendileri hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrıca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu da kullanılabilir.

Evde çekilmiş güvenli baharatlar. 

Çölyak hastalığında diyet tedavisinde tüketilmemesi gereken besinler:

Buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün. (un, bulgur, bulgur pilavı, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çörek, gofret, simit, kraker, dondurma külahı, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça, ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi).

Galeta ununa, una batırılarak kızartılmış tavuk balık gibi et ürünleri. 

Malt kullanılan içecekler, bira votka cin v.b.

Guten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler.

Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların bazılarında gluten bulunabilmektedir. Bunlar yenilmeden önce muhakkak ürün hakkında bilgi edinilmelidir.

Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır. Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler serbesttir.

Glutensiz diyette ayrıca nelere dikkat edilir? 

Doğal gıdalara önem verilmeli. (süt-et-balık-yumurta-sebze-kurubaklagil-pirinç-mısır-patates)

Okul ve dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalı.

Buğday unu karışık mısır unu, pirinç ununa dikkat edilmeli.

Etiketsiz gıda tüketiminde çok dikkatli olunmalı.

İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalı.

Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına dikkat edilmeli.

Çölyak hastaları diyet yapmazsa ne gibi sorunlar olur?

Çölyak hastaları diyete dikkat etmediği takdirde bağırsak problemleri artacak ve bağırsaktan besinlerin emilimi bozularak kilo almada yetersizlik, vitamin eksiklikleri ortaya çıkacak, ergenliğe girmemiş çocukların ergenliğe girmesi zorlaşacak, karın ağrısı, ishal, kabızlık gibi belirtiler devam edecektir.

– Demir eksikliği anemisi

– Erken başlangıçlı osteoporoz veya osteopeni

– Kısırlık ve düşük

Büyüme geriliği

– Laktoz intoleransı

– Vitamin ve mineral eksiklikleri

– Merkezi ve periferik sinir sistemi bozuklukları

– Pankreas yetmezliği

– Kalın ve ince bagırsak kanserleri

– Safra kesesi arızası

– Ataksi, epilepsi nöbetleri, demans, migren, nöropati, miyopati ve multifokal lökoensefalopati dahil olmak üzere nörolojik belirtiler.

Çölyak hastalığının tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Beslenme ve Diyet Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Diyetisyenlerimizden  online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu telefonumuzu arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: