Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Birden çok dış etkinin eş zamanlı olarak karşılıklı algılara yol açtığı durumlar sinestezi kapsamına girmektedir. Bazı araştırmacılar sinestezinin kalıtsal olduğunu düşünmektedir. Sinestezi hakkında bilinmesi gerekenleri Elazığ Özel Mediline Hastanesi psikoloji Bölüm uzmanımız anlatıyor.

Sinestezi nedir?

Sinestezi, birleşik duyu olarak ifade edilmektedir. Bir duyunun başka bir duyu ile algılanmasıdır. Yani, görülen bir şeyin sese çevrilmesi, duyulan bir sesin ise görsele çevrilmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Sinestezi olgusuna sahip olan kişiler sesi koklar, şekilleri tadar ve renkleri duyar. Bu rahatsızlığa sahip kişilerde vücut mekanizması bu şekilde çalışır. Bu insanlarda hissedilen bir duyu başka bir duyuyu uyarır.

Psikolojide Sinestezi Nasıl Açıklanır?

Psikolojide sinestezi bir hastalık olarak değil, bir mucize olarak ele alınmaktadır. Sinestezinin bir algılama bozukluğu olmadığı, aksine algıda gelişmişlik olduğu şeklinde anlatılmaktadır. Sinestezik kişiler genellikle hayal dünyası oldukça yoğun, hassas yapılı, ruhsal durumları ise kendilerinin bile anlayamayacağı kadar karmaşık olan kişilerdir.

Sinestezi Türleri Nelerdir?

Sinestezi temel olarak ikiye ayrılır: bağlantısal (associative) ve yansıtmalı (projective) sinestezi. Yansıtmalı olan türünde insanlar dışarıdan uyarıldıklarında şekiller, renkler ve sayılar görürler. Bağlantısal sinestezide ise uyaran ve yaşanılan his arasındaki bağ çok güçlü olduğu için birey ikisini birbiriyle bağdaştırır. Örneğin sinestezinin yaygın bir türü olan kromestezinin (sesler renklere dönüşüyor) yansıtmalı formunda kişi bir ney sesi duyarken üçgen içinde sarı renk görebilir. Bağlantısal sinestezide ise ney sesini duyarken aynı zamanda neyden “sarı” duyduğunu ifade eder. Yansıtmalı sinestezide ney sesi sarı rengi çağrıştırırken, bağlantısal olanda ney sesi doğrudan sarı anlamına gelir.

Harf Renk Sinestezisi : Sinestezinin çok yaygın bir türü olan harf renk sinestezisinde harfler ve sayılar bir renk ile ilişkilendirilir. Burada insanlar arasında da belirli farklar görülüyor. Herkes aynı harf ve sayılarda aynı rengi görmüyor. Örneğin bazı kişiler 7 sayısında kırmızı görüp, kalem sözcüğünde mavi görürken başka birisi sarı ve turuncu görebilir. Bazı sinesteziklerde ise ortak renk ve şekiller görülebiliyor.

Kromestezi : Sinestezinin yaygın türlerinden birisi sesler ile renklerin bağdaştırıldığı kromestezidir. Bazı kişiler kapı açılması, araba kornasında bile belirli renkleri görebiliyor. Sanırım bu kişilerin günlük hayatları epey renklidir. Başka sinestezik bireylerde ise sadece müzik notaları renklerin ortaya çıkmasını tetikleyebiliyor. Do diyez notası turuncu rengi meydana getirirken, mi bemol mavi görülebiliyor. Bu durum onlara avantaj da sağlayabilir. Örneğin piyano çalarken her bir müzik notasında farklı bir renk görmeleri notalara daha kolay basmalarını sağlayabilir.

Diğer Sinestezi Türleri : Mekansal dizi sinestezisi olan kişiler sayı dizilerini 3 boyutlu olarak farklı konumlarda görürler. Örneğin 1’den 10’a kadar sayıların yan yana yazıldığı bir sayı dizisinde 1 diğer sayılardan daha yakın görünebilir. Belki 7 en arkada, en uzakta görünür. Araştırmalara göre mekansal dizi sinestezisi olan kişilerin bellekleri daha güçlü olabilir. Bu kişiler tarihleri ve önemli olayları hatırlarken boyut farkını da hesaba kattıklarından bilgileri daha iyi kodlayabilirler. Bazı insanlarda saatler bile farklı boyutlarda görünür.

İşitsel dokunsal sinestezi türünde belirli sesleri duymak vücudun belirli yerlerine dokunma hissi uyandırır. Sabah uyanırken alarm sesinizi duymanız, birinin başınızı okşadığı hissini verebilir. Bazen sesleri duymak sadece deride uyarım yaratır ancak bu birinin dokunması gibi değildir. Kapı zilinin çalması ayak tabanını uyarabilir. Bunun kötü yanı gıdıklanma şeklinde de ortaya çıkabilmesidir. Düşünsenize her telefonunuz çaldığında bir yeriniz gıdıklanıyor. Çok kötü bir tecrübe olabilirdi.

Bunların haricinde sıralı dilsel kişileştirme (ordinal-linguistic personification), misofoni, ayna dokunma ve harf – tat sinestezisi gibi birçok sinestezi vardır. Harf tat sinestezisinde bazı kelimeleri duymak ağızda farklı tatların alınmasına neden olabilir. Sıralı dilsel kişileştirmede sayılar veya sözcükler insan şeklinde görülebilir. Örneğin 2 sayısı kısa boylu bir çocuk olarak karşımıza çıkabilir. Misofonide kızgınlık, tiksinme gibi olumsuz duygular belirli sesleri duymaya neden olur. Örneğin kişi ne zaman bir şeye kızsa kulağında özel bir ses duyabilir.

Sinestezi Belirtileri Nelerdir?

Sinestezi, birbirine karışan duyuların çeşitliliğine göre farklı alt tiplere ayrılabilmektedir.

Şekil-Renk Sinestezisi: Sinestezi örneklerinden bazılarında kişiler yazıldığı renkten bağımsız olarak belirli harfleri belirli renklerde görürler. Harfleri renkli gören sinestetlerden bazıları için sadece Latin alfabesindeki harfler renkli iken, diğerleri için kiril alfabesindeki harflerin de renkleri olabilir. Bazı sinestetler için ‘a’ harfi sarıyken bir diğeri için yeşil olabilmekte, kimi durumdaysa harfin kelimede bulunduğu yer, rengini etkileyebilmektedir. Sinestezi, kişiye özel bir durumdur.

Ses- Renk Sinestezisi: Bazı durumlarda kişiler farklı sesleri çeşitli renkler olarak algılamaktadırlar. Sinestezik algılar uyaranın yarattığı ilk duyuyu etkilemez, bu sinesteziyi yaşayanların sesleri algılamasında bir sorun bulunmamaktadır. Ancak kişiler bazı sesleri duyduklarında bu seslerle ilişkilendirdikleri renkleri de algılamaktadılar. Örneğin bir müzik parçasını ses özellikleriyle tarif edeceklerine o parçanın renklerinden bahsedebilirler.

Şekil- Kişilik Sinestezisi: Sinestezi yaşayan bazı kişiler, özellikle harflerin ve geometrik şekillerin belli kişisel özellikler ifade ettiğini düşünme eğilimindedirler. W harfini sinirli bulabilir, 6 rakamı ne kadar büyük yazılırsa yazılsın görmekte zorlanacakları kadar küçük algılayabilirler.

Bazı kişilerde sinestezinin yalnızca bir alt türü görülürken diğer sinestetler sinestezinin farklı alt türlerini bir arada deneyimliyor olabilirler. Sinestezinin seksenden fazla alt türü tanımlanmıştır. Ancak bunların hepsi ayni oranda ortaya çıkmamaktadır. En sık ortaya çıkan sinesteziler görsel algıyla ilişkili sinestezilerdir.

Sinestezinin görülme sıklığı bazı durumlarda artmaktadır. Kadınlarda sinestezi erkeklere göre daha sık görülmektedir. Sinestetler genellikle görsel sanatlara ve müziğe ilgilidirler. 

Sinestezi, solaklar arasında daha yaygındır. Genetik akrabalarında sinestezi görülmüş kişilerin sinestet olma ihtimalleri artmaktadır. Sinestetler, nörolojik incelemelere göre çoğunlukla sağlıklı bulunmaktadır. 

Sinestezi Nedenleri Nelerdir?

Peki, algının çapraz geçişlerine ne sebep oluyor? Araştırmacılar bu konuda hemfikir değiller. Aslında, sinestezi farklı insanlarda farklı mekanizmalar yoluyla ortaya çıkabiliyor. 

Sinestezi en temelde, bir kişinin çevresini algılama şeklini ve etkileşimini değiştirmesi nedeniyle nörolojik bir durum olarak tanımlanıyor. Bazı araştırmacılara göre bu durumun ana unsuru olan iki tamamlayıcı duyunun veya algının birleşimi, erken gelişme sırasında kendiliğinden ortaya çıkabiliyor. 

Sinestezi Tedavisi

Sinestezi, bir hastalık değildir ve tedavi gerektirmemektedir. Ancak sinestezi durumu yaşayan, özellikle de çocukluk çağındaki bireyler, değişiklikleri sebebiyle toplumdan dışlanabilmektedir. Bu durumda psikolojik destek alınması yararlı olabilmektedir. Geçici sinesteziye sebep olabilen ilaçların kullanılması sinesteziye sebep olmanın yanı sıra farklı nörolojik hastalıklara sebep olabilmektedir.  Bu ilaçların ancak reçeteyle ve dikkatli kullanılması gerekmektedir. Herhangi bir ilaç kullanımı veya tedavi sonucunda sinestezi belirtilerinin görülmesi durumunda derhal tedaviyi veren doktora ulaşılmalıdır.

Sinestezi, tedavi edilen bir durum değildir. Ancak sinestetlerin bu durumu bilinmeli ve sinestetlerle buna uygun bir iletişim kurulmalıdır.  Sinestezik algılarını paylaştıklarında yalan söyledikleri düşünülen sinestetler kendilerini toplumdan soyutlayabilir ve içe kapalı olabilirler.  Bu durumda kişiler sosyal problemler geliştirirler ve tedavi edilmeyen durumun ilerlemesiyle psikolojik sorunlar baş gösterebilir. 

Sinestezi hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Psikoloji Bölümünü uzmanlarına sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu Çağrı Merkezimizi arayarak bilgi ve randevu alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.


Sosyal Medyada Paylaşın: