Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Safra, özellikle yağlı besinlerin emiliminde rol oynayan, karaciğerde üretilen bir enzimdir. Karaciğerde üretilen safra, karaciğer ile safra kesesi arasındaki ve safra kesesi ile ince barsak arasındaki kanallarla, onikiparmak bağırsağına dökülür. İşte bu kanalların taş, tümör veya başka sebeplerle (darlık gibi) tıkanması ve safranın kısmen ya da tamamen akışının kesilmesi sonucu sarılık meydana gelir. Bu sarılık safra yollarındaki tıkanmaya bağlı olduğu için buna tıkanma sarılığı, cerrahi sarılık ya da tıptaki adıyla mekanik ikter denir. Bu sarılık herhangi bir mikrobik enfeksiyon sonucu oluşmadığından bulaşıcı değildir.

Sarılık türleri Nelerdir?

Sarılık farklı nedenlerle ortaya çıkabildiği için nedensel faktörlere dayalı üç geniş kategoride sınıflandırılmıştır. Sınıflandırma, karaciğerin hangi bölümünün hatalı çalıştığına ve bilirubinin kan dolaşımından atılımının nasıl etkilendiğine göre yapılır. Nedenlerine göre sarılık türleri; hepatoselüler, hemolitik ve tıkanma sarılığı olarak sınıflandırılır. 

Hepatosellüler Sarılık: Hepatosellüler sarılık, karaciğerdeki hasar nedeniyle oluşan bir sarılık türüdür. Hasar çeşitli nedenlerden dolayı oluşabilir. Karaciğerdeki parankimal hücreleri enfeksiyon gibi nedenlerden dolayı etkilenirse, karaciğer metabolizmasında azalma gözlenir. Azalan metabolizma sonucu bilirubin vücuttan uzaklaştırılamaz ve birikmeye başlar. Hepatit A, B ya da C virüsleri ile oluşan sarılık hastalığı aslında hepatosellüler sarılık olarak sınıflandırılır. Karaciğer kanseri veya aşırı alkol tüketimi de karaciğer hasarına neden olabilir. 

Hemolitik Sarılık: Hemolitik sarılık, kan dolaşımındaki kırmızı kan hücrelerinin normalden daha hızlı bir şekilde parçalanması durumunda meydana gelir. Böyle bir durumda karaciğer yüksek seviyedeki bilirubin ile başa çıkamaz. Hemoliz olarak bilinen bu durum ölümcül olabilir. Hemolitik sarılık, sıtma geçiren hastalarda rastlanır. Sıtma parazitleri, kırmızı kan hücrelerine hızlı bir şekilde saldırarak parçalanmasına neden olur.  

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı: Obstrüktif sarılık karaciğeri, safra kesesini ve bağırsağı birbirine bağlayan safra kanalları arasında oluşan tıkanmalardan kaynaklanan bir tür sarılıktır. Bu tıkanıklık, karaciğerin bilirubini uzaklaştırmasını önler ve karaciğerde artan bilirubin, karaciğer metabolizmasını olumsuz etkiler. Tıkanma sarılığı, safra kanallarında tıkanmaya neden olabilecek birçok hastalık nedeniyle ortaya çıkabilir. Safra kesesi taşları ya da şişmiş lenf bezleri bu kanalda tıkanmalara yol açabilir.

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı Nedenleri Nelerdir?

Erişkinlerde en sık neden safra taşlarıdır. Daha sonra ise tümörler (safra yolu kanseri, safra kesesi kanseri, pankreas kanseri, metastatik kanserler vs) gelmektedir. Geçirilmiş safra yolu ameliyatlarında nedbe dokusu oluşması da başka bir sık görülen neden olarak karşımıza çıkmaktadır.

Karaciğer Akut İltihabı : Konjuge ile bilirubinlerin birikmesiyle görülen ve aynı zamanda karaciğerin fonksiyonlarında bozulmaya neden olabilen bir durumdur. Sarılığa da neden olabilir.

Safra Kanalı İltihabı : Safranın işlevlerinde bazı bozulmalara neden olabilen bu rahatsızlık, aynı zamanda bilirubinlerde de artışa sebebiyet verebiliyor.

Safra Kanalının Tıkanması : Safra kanalının herhangi bir nedenle tıkanması neticesinde bu durum ortaya çıkabilir.

Diğer nedenleri şu şekilde sıralayabiliriz ; 

Pankreas kanseri

Safra kesesi ve safra yollarında kanser (Kolonjiokarsinom)

Kronik pankreatit

Ana safra kanalı (Koledok) kistleri

Safra kanalında enfeksiyon ya da parazit

Karaciğerin Porta Hepatis dediğimiz bölgesindeki bazı lenf düğümlerinin büyümesi

Safra yolu kistleri

Safra yolu kanseri

Safra kanallarının daralması

Safra sisteminde yayılmış tümörler

Safra kesesi ameliyatı sonrası safra yolunda yaralanma

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı Belirtileri Nelerdir?

Safranın bağırsağa atılamaması kanda bilirübinin, safra tuzlarının artmasına neden olur. Bunun sonucu olarak da hastada sarılık ve kaşıntılar ortaya çıkar.

Safra sistemi tıkanıklığında hastanın göz akı ve cildinde sararma olur. İdrar rengi koyu dışkı rengi ise açık renkte olabilir. Ciltte kaşıntı olabilir. Daha sonra ise safra iltihaplanınca ateş, üşüme ve titreme ile birlikte karın ağrısı ortaya çıkar. Sarılık belirtilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

Deride ve Gözde Sararma : En yaygın sarılık belirtisidir. Ciltte ve aynı zamanda gözlerde sararma meydana gelir. Genellikle ilk olarak vücudun kafa bölgesinde başlayan sararma kısa sürede tüm vücuda yayılır.

Kaşıntı : Sararmaya genellikle kaşıntı da eşlik eder. Kaşıntı neticesinde hastalarda deri dökülmeleri de meydana gelebilir.

Yorgunluk : Sarılık hastalığına yakalanan bireyler yorgunluk hissinden de şikayetçi olur. Çoğu zaman halsizlik nedeniyle çalışma hayatına ara verilmesi dahi gerekebilir.

Karın Ağrısı : Sarılığın belirtilerinden bir diğeri de karın ağrısıdır. Oldukça şiddetli bir şekilde ortaya çıkan karın ağrısı bazen safra kanalının tıkanmasının bir sonucu olarak da ortaya çıkabilir.

Kilo Kaybı : Aslında sarılık direkt olarak kilo kaybına neden olmaz. Sarılığa bağlı olarak beslenme düzeni değişebilir ve iştahsızlık görülebilir. Bu da kilo kaybı sonucunu doğurabilir.

Kusma : Kusma sarılık hastalığında yine yaygın görülen bir belirtidir. Bazen hastaların kilo kaybetmesinin tek nedeni de devam eden kusmalardır.

Yüksek Ateş : Sarılık belirtileri arasında en dikkatli olunması gereken yüksek ateştir. Ateşin 38 derecenin üzerine çıkması durumunda hiç beklenmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.

Dışkı : Sarılık hastalığında kandaki bilirubin seviyesinin yükselmesine bağlı olarak dışkının renginde de değişme olur ve çok daha açık renktedir.

İdrar : Bu hastalıkta dışkının rengi açılır ancak idrar çok daha koyu renklidir.

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı nasıl teşhis edilir?

Teşhisde kan tetkikleri önemlidir. Safra yollarındaki tıkanmaya bağlı karaciğer fonksiyon testlerine bakılır. Kan bilirubin, alkalen fosfataz gibi değerlerde yükselme görülür. Karaciğer fonksiyonları bozulabilir. Tanı için ilk olarak safra kesesi ve safra yollarına ait ultrosonografi yapılır. Safra kesesi görüntülenir.Safra kesesinde milimetrik kalküller önemlidir. Bunlar kolayca safra kanalına düştüklerinden en büyük tıkanma sebebidirler . İleri tetkik olarak tomografi ve MR da tanıda yardımcıdır. Bir diğer teşhis yöntemi ise ERCP'dir.

ERCP nedir?

Endoskopi ile ağız yolundan girilerek, yemek borusu ve mide geçilerek onikiparmak bağırsağına ulaşılıp, safra yollarının görüntülenmesi ve gerektiğinde tedavi amaçlı, (kanaldaki taşların çıkarılması, biyopsi alınması, kanal genişletilmesi gibi)uygulanan bir yöntemdir. Çoğu zaman ERCP ile hasta ameliyata gerek duymadan tedavi edilir. Sadece dikkatli ve deneyimli ellerde yapılmalıdır.

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı Tedavisi

Tıkanıklık taşa bağlı ise taşın boyutu, sayısı, yerleşim yeri ve hastanın genel durumuna bağlı olarak tedavi yöntemi seçilir. Safra kesesinde taş varsa cerrahi olarak safra kesesi çıkartılır. Safra taşı safra kanalına düşmüşse endoskopik yolla taş çıkartılır. Bazı durumlarda perkütan yolla (ciltten iğne ile) da taş kırılması veya çıkartılması sözkonusu olabilmektedir.

Tıkanma nedeni tümör (kanser) ise kesin tedavi cerrahidir. Ancak tıkanma sarılığı ile hekime başvuran hastaların %90-95’inde maalesef ameliyat evresi geçmiş olmaktadır. Bu nedenle de hastaların ameliyat olabilmeleri maalesef mümkün olmamaktadır. Bu durumda ise tedavi olarak “safranın barsağa akışı” hedeflenmektedir. Bunu sağlamak için safra stenti kullanılır. Tıkalı safra kanalı içine stent denilen metal kafes veya plastik tüp yerleştirilerek safranın barsağa akışı sağlanır.

Safra stentleri malzeme olarak metal veya plastik olmak üzere 2 çeşittir. Metal stentler açıldığında yaklaşık 1 santimetre genişliktedirler. Kapalı olarak (2.7 mm çapta) safra kanalına sokulur ve içerde iken açılırlar. Yerleştirildikleri safra kanalına tutunan uç dişleri sayesinde yerlerinden oynamazlar ve kaymazlar. Perkütan yolla koyulan stentler bu tiptedirler. Bunun yanında plastik stentler daha çok endoskopik yolla (ERCP ile) yerleştirilmekte ve içinden safranın aktığı iç çapı metal stentlere göre 3-4 kat daha dardır ve çabucak tıkanırlar. Ayrıca plastik stentler barsağa veya karaciğer içine kayma yapabilirler. Bu nedenle gelişmiş ülkelerde metal stentler tercih edilmektedir. Ancak metal stentler plastik stentlere göre oldukça (8-10 kat) pahalıdır.

Tıkanma (Obstrüktif) Sarılığı Tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Mediline Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden  online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu telefonumuzu arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: