Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Günümüzde haşeratlardan kaynaklı olarak karşımıza çıkan hastalıklardan biri de tifüs olmaktadır. Bu anlamda tifüs önemli bir sağlık problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tifüs aynı zamanda kendisini çeşitli belirtilerle gösteren sağlık problemleri arasında yerini almaktadır. Ayrıca tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. Tifüs hastalığı aynı zamanda halk arasında lekeli humma olarak da bilinen bir sağlık problemidir. 

Tifüs Hastalığı Nedir?

Tifüs hastalığı rickettsia türünden bakterilerin vücuda girmesiyle oluşur. Bu bakterileri çeşitli haşereler taşır ve insana bulaştırır. Söz konusu bakteriler hücre içinde yaşamlarını sürdürürler. Hücre dışında ise yaşayamazlar. Haşereler insan vücudundan kan emerken bölgeye bakterileri bırakır. Daha sonra bölgeye yerleşen bakteriler vücuda yayılır. Hastalık ortaya çıktıktan sonra ilk belirtiler tipik enfeksiyon belirtileri olur. Yüksek ateş ve baş ağrısı şikâyeti ortaya çıkar. İlerledikçe belirtiler şiddetlenir ve farklılaşır. Tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlar ortaya çıkarır. Bu yüzden önemsenmesi gereken bir hastalıktır. Tifüs endemik ve epidemik olmak üzere iki tipte ortaya çıkar. Tarihin en eski ve yaygın hastalıkları arasında yer alır. 15 ve 18’inci yüzyıllarda Avrupa’daki savaş ve açlık yıllarında ortaya çıkmış ve birçok insanın hayatına mal olmuştur. Aynı şekilde 1877-78 yıllarında Osmanlı- Rus Savaşı yıllarında savaştaki askerler arasında ortaya çıkmıştır. Son olarak 1. Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nde başlamış ve bir salgına dönüşmüştür. Tarihte birçok kez salgınlar şeklinde yayılarak ciddi nüfus azalmasına neden olmuştur. Günümüzde tedavi yönteminin bulunması ve hijyen koşullarının gelişmesiyle görülme sıklığı çok azalmıştır. Fakat hala bazı coğrafyalarda salgınlara neden olabilmektedir.

Tifüs Türleri Nelerdir?

Tifüs rickettsia türü bakterilerin neden olduğu bir hastalıktır. Hastalık endemik ve epidemik olmak üzere iki tür olarak görülür. Bu tipler rickettsia bakterisinin çeşidine göre sınıflandırılır. Tifüsün türüne göre ortaya çıkan belirtiler de değişir.

Endemik Tifüs : Endemik tifüs rickettsia typhi isimli bakterilerin neden olduğu tifüs türüdür. Bu bakteriyi diğer haşereler değil pireler taşır. Diğer bakterilere göre çok daha küçük oldukları saptanmıştır. Hücre içinde yaşayabilen fakat hücre dışında hayatta kalamayan bakterilerdendir. Endemik tifüs daha çok tropikal ve subtropikal bölgelerde görülür.

Epidemik Tifüs : Epidemik tifüs rickettsia prowazekii isimli bakterilerin neden olduğu tifüs türüdür. Bu bakteriyi vücut bitleri taşır ve insana bulaştırır. Bu bakteriler hücre içinde yaşamlarını sürdürürler, hücre dışında uzun süre yaşayamazlar.

Çalılık Tifüsü (Çalılık ateşi ):  Orientia tsutsugamushi adlı bakteri etkendir ve etkeni kenelerdir. Hastalığı bulaştıran keneler larva (tam olgunlaşmamış) formlarında olur. Asya, Pasifik Bölgesi, Avustralya gibi egzotik bölgelerde görülen bir hastalıktır, ülkemizde rastlanmaz.

Tifüs Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Tifüs hastalığı bit, pire ve akar gibi canlılardan insana geçer. Bu canlılar deri üzerinden kan emerken, bakteriyi taşıyorlarsa, bu alana bakteriyi bırakırlar. Bakteri bölgenin kaşınması, ovalanması ya da yıkanması sonucu bölgeye girer ve insana bulaşır. Bakteri vücuda girdikten sonra 10- 14 gün kuluçkada bekler. Ardından belirtiler bir anda başlar. İlk belirtiler genellikle yüksek ateş ve baş ağrısı şeklinde ortaya çıkar. Bahsedilen tüm haşereler tifüs mikrobu taşımaz. Tifüs hastası insanın kanını emerek enfekte olurlar ve başka insanlara bakteriyi taşırlar. Hijyene dikkat edilmeyen kalabalık ortamlarda tifüs salgınlarına rastlanabilir.

Tifüs Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Diğer birçok hastalıklarda olduğu gibi tifüs hastalığında da çeşitli belirtiler bulunmaktadır. Bu belirtiler şunlardır;

Baş ağrısı: Diğer birçok hastalıkların genel belirtilerinden biri olan baş ağrısı aynı zamanda tifüs hastalığının de önemli belirtilerindendir. Etkisini çoğu zaman uzun süreler boyunca devam ettirebilen baş ağrısı belirtisi genellikle orta vadede meydana gelmektedir.

Titreme: Tifüs hastalığının en belirgin belirtilerinden biri de titreme belirtisidir. Diğer birçok belirtilere göre genellikle etkisini kısa süre sonrasında kaybedebilen titreme belirtisi çok nadiren de olsa tifüs hastalığının tamamen ortadan kaldırılıncaya dek etkisini sürdürebilmektedir.

Halsizlik ve yüksek ateş: Tifüs hastalığının en belirgin belirtilerinden biri de halsizlik ve yüsek ateş belirtileridir. Hastalığa neden olan bakterinin vücuda girmesinin bir müddet sonrasında ortaya çıkan halsizlik ve yüksek ateş belirtileri çoğu zaman etkisini uzun müddetler boyunca sürdürebilmektedir.

Ciltte meydana gelen kuruluk: Tifüs hastalığının bir başka belirtisi ise ciltte meydana gelen kuruma durumudur. Özellikle tifüs hastalığının orta evresinde görülebilen cilt kuruluğu yine diğer birçok belirtilerde olduğu gibi etkisini uzun süreler boyunca sürdürebilmektedir.

Isırılan bölgenin şişmesi ve ağrıması: Tifüs hastalığının en belirgin belirtilerinden biri de haşeratın ısırdığı bölgenin bir müddet sonra şişmeye başlaması ve buna bağlı olarak hafif derecede ağrımaya başlamasıdır. Genellikle şişme durumu kısa sürebilmekte ve fakat ağrı durumu çoğu zaman etkisini uzun müddetler boyunca devam ettirebilmektedir.

Işığa karşı hassasiyet ve göz sulanması: Tifüs hastalığının bir başka belirtisi ise hastalığın bulunduğu evreye göre gözlerde meydana gelen aşırı hassasiyet durumudur. Özellikle bakterinin vücuda girmesinden bir müddet sonrasında meydana gelen ışığa karşı hassasiyet ve gözlerde meydana gelen sulanma durumu çoğu zaman etkisini uzun müddetler boyunca sürdürebilmektedir.

Bilinç kaybı ve konuşmada güçlük çekilmesi: Tifüs hastalığının en nadir belirtilerinden biri de bilinç kaybı ve konuşmada zorluk çekilmesi belirtileridir. Özellikle bilinç kaybı belirtisi çoğu zaman etkisini kısa sürdürebilmektedir. Konuşmada zorluk çekilmesi durumu ise hastalığın iyileşme safhasına doğru etkisini kaybedebilmektedir.

Uyuyamama: Tifüs hastalığının bir başka belirtisi ise hastanın uyuma konusunda aşırı zorluk çekmesi durumudur. Çoğu zaman etkisini uzun süreler boyunca sürdürebilen uyuyamama belirtisi tifüs hastalığının tedavi edilmesiyle birlikte etkisini tamamen kaybedebilmektedir.

Tifüs Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Tifüs, tifüs bakterilerini taşıyan eklem bacaklı parazit hayvanların (bit, pire, kene) ısırıklarının neden olduğu bir hastalıktır. İnsandan insana; temas, cinsel yol, damlacık, dışkı yolu gibi yollarla bulaşmaz. Bir bölgede beraber yaşayan insanlarda görülmesinin nedeni hepsinin aynı yaşam koşullarına sahip olması ve bakteri taşıyan parazitlerin insandan insana kolayca atlayabilmesidir.

Tifüs hastalığının nedenlerine ulaşmak için tifüsün türünün belirlenmesi gerekir. Çünkü her türe neden olan bakteri farklıdır.

Epidemik tifüs için, Rickettsia prowazeki adlı bakteri etkendir ve vücut bitleri ile yayılır. Yüksek nüfus yoğunluğu ve düşük hijyen koşullarının olduğu her yerde görülebilir, en sık görülen tifüs alt tipidir.

Endemik tifüs için, Rickettsia typhi adlı bakteri etkendir ve etkeni pirelerdir. Pireler genelde kedi ve köpeklerde konaklayan parazitlerdir. Fakat fare/sıçan gibi hayvanların da pire taşıdığı unutulmamalıdır. Hayvanlarla yakın temas sonucu insanlara bulaşır ve insandan insana da çok kolay yayılır. Her yerde görülebilse de genelde bir ülkenin belirli bir bölgesinde yayılma eğiliminde, bölgeye özgüdür.

Çalılık tifüsü (Çalılık ateşi) için ise, Orientia tsutsugamushi adlı bakteri etkendir ve etkeni kenelerdir. Hastalığı bulaştıran keneler larva (tam olgunlaşmamış) formlarında olur. Asya, Pasifik Bölgesi, Avustralya gibi egzotik bölgelerde görülen bir hastalıktır, ülkemizde rastlanmaz.

Bahsi geçen kene, pire ve ya bitleri taşıyan bireylerle yakın temas sonucu hastalık yayılır. Fakat yatak, çarşaf, havlu gibi ev eşyalarının ortak kullanımı da bir bulaşma yoludur. Çünkü parazitler bu eşyalar üzerinde yerleşebilir, yalnızca insanlarda bulunmaz.

Riketsiyaların hücrelere gelip kişiyi hasta etmesi için öncelikle kan damarlarına ulaşması gerekir. Taşıyıcı parazitin ısırdığı yerde ciddi bir kaşıntı oluşur. Bunun sonucunda insan sert bir şekilde sürekli bölgeyi kaşır. Bölge tahriş oldukça bakteri zengin kan dolaşımı içeren alt cilt katmanlarına doğru ilerlemiş olur, kana karışır ve neticede bireyi enfekte eder.

Tifüs Hastalığının Tedavisi 

Bir insanda Tifüs hastalığının olup olmadığının belirlenebilmesi için öncelikle kan testi yahut cilt biyopsisi yapılabilir. Tifüs hastalığının tedavi edilmesi için antibiyotikler kullanılır. Çoğunlukla test neticesi elde edilmeden önce bu tedaviye başlanması söz konusudur.

Çoğu insan Tifüs hastalığının tedavisinin başlamasından sonraki 48 saatlik süreç içerisinde daha iyi hissetmeye başlar. Ancak kişinin daha iyi hissetse dahi, hastalık sorunu tamamıyla bitene kadar antibiyotiklerin alınmaya devam edilmesi oldukça büyük bir önem taşımaktadır. Ciddi tifüs enfeksiyonu olan kişilerin hastanede tedavi edilmesinin gerekliliği söz konusu olmaktadır.

Tifüst Hastalığından Korunma Yolları Nelerdir?

Tifüs enfeksiyonu ile mücadele etmek amacıyla insanların kişisel temizliğine özen göstermesi büyük bir önem taşıyor. Bit ve pire gibi zararlı canlılar özellikle hijyenden uzak ortamlarda yaşam şansı elde etmektedir. Kişisel ve çevresel temizliğine ne kadar fazla özen gösterilirse tifüs hastalığına yakalanma olasılığı aynı oranda azalacaktır.

Evinde evcil hayvan besleyen insanların kesinlikle evcil hayvanlarında bulunan bit ve pireleri yok etmek kapsamında evcil hayvanlarını belirli dönemlerde ilaçlamaları büyük fayda sağlar. Bunun beraberinde evcil hayvanlara ev ortamında bakmak yerine bahçede bakmaları sağlıkları bakımından ciddi bir yarar sağlayacaktır. 

Tifüs sağlık sorunun yaygın olarak görüldüğü ülkelere yapılacak olan seyahatlerde diğer tabiri ile yolcuların endemik alanlara seyahat esnasında bitlere karşı korunmaları önerilmektedir. Bunun mümkün hale gelebilmesi için ise uygun niteliğe sahip olan böcek kovucu ve öldürücülerin düzenli kullanımı, tifüs hastalığı riskinin azaltılması açısından çok önemlidir. Vücut temizliği bit ve benzeri haşerelerin vücuda yayılmasını önlemek adına çok ciddi bir önem taşımaktadır.

Tifüs hastalığı tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden  online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu Çağrı Merkezimizi arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: