Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

En çok Afrika kıtasında olmakla beraber, Asya, Güney Amerika, Uzak Doğu ve Orta Doğu’nun bazı ülkelerinde görülen sıtma, sıklıkla parazit ile enfekte olan Anophelescinsi sivrisineklerin sokması ile insanlara bulaşır. Sıtma hastalığı nedir, evreleri nelerdir? Sıtma bulaşıcı mıdır? Merak edilenler soruların cevaplarını Elazığ Özel Mediline Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Bölüm uzmanlarımız yanıtlıyor.

Sıtma Hastalığı Nedir?

Sıtma hastalığı, plazmodium adı verilen bir parazitin sebep olduğu ateşli bir hastalıktır. Parazit, dişi anofel sivrisineklerin ısırıkları yoluyla insanlara ulaşır. Sıtma hastaları genellikle yüksek ateş ve titreme ile kendilerini çok hasta hissederler. Hastalığa ılıman iklimlerde çok nadir rastlanırken, tropikal ve subtropikal ülkelerde sıtma hala yaygın olarak görülmektedir. 

Birçok sıtma paraziti, hastalığı tedavi etmek için kullanılan en yaygın ilaçlara karşı dirençlidir. Uzun süreli sıtma durumlarında, karaciğer ve dalakta büyür ve devamında da sarılık, kansızlık gelişebilir. Solunum şikayetleri ve hatta zatürre gelişebilir.

Sıtma hastalığı, sivrisinek sokması dışında; kan transfüzyonu, organ transplantasyonu, greftler ve kontamine enjektör veya iğnelerin ortak kullanımı ile de insanlara bulaşabilmektedir.

Sıtma Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Sıtma hastalığına sebep olan paraziti taşıyan ve taşımayan sivrisinek ısırıkları arasında gözle görülür herhangi bir fark bulunmaz. Bu, erken tanı konulmasını zorlaştıran ve hastalığın ölümcüllüğünü artıran bir durumdur. Sıtmanın başlıca belirtilerinin yaygın olarak görülen ateşli hastalıklarla benzer olduğu söylenebilir. Etken-konak birey eşleşmesi ve çevre şartlarına bağlı olarak ilk belirtiler şiddetli ya da hafif seyredebilir.Tüm sıtma vakalarında ortak olarak görülen belirtiler; yüksek ateş, titreme, üşüme ve terlemedir. Bazı vakalarda kusma ve ishal de bu belirtilere eşlik edebilir. Hastalığın ağır seyrettiği vakalarda ise baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları, iştahsızlık ve şiddetli titreme gibi belirtiler de görülebilir. Ancak, hastalığın ciddi bir organ yetmezliği problemine neden olmadığı durumlarda, hastanın mevcut tedavi yöntemleriyle tamamen sağlığına kavuşması mümkündür. Sıtma kaynaklı organ yetmezliği durumunda ise ortaya çıkan belirtiler hastada kalıcı hasarlara neden olabilir ve hatta ölümle sonuçlanabilir. Hastalığın genel döngüsünde erken sayılabilecek bu dönemde kişide ciddi bir organ yetmezliği durumu yoksa, kişi mevcut tedavi yöntemleriyle tamamen iyileşebilir. Bu durumda görülen belirtiler; nöbet geçirme, metabolik asidoz, ağır anemi, hipoglisemi, akut böbrek yetmezliği ve akciğerlerde ödem oluşumu şeklindedir. Ayrıca, sıtma hastası çocuklarda belirtilerin daha şiddetli, sık ve çoklu olabileceği unutulmamalıdır. İnsan vücudunda karaciğerlerde gelişim gösteren sıtma paraziti, daha sonrasında periyodik olarak görülen nöbetlere neden olur. Enfekte olan kan hücreleri aynı anda patlayarak kan dolaşımına karışır ve bu da hastanın nöbet geçirmesine yol açar. Bu nöbetler genellikle hücre çoğalması ve yeni enfekte hücrelerin oluşma süresiyle doğru orantılı olarak 48 ya da 72 saatlik döngüler halinde görülebilir. Uyku sırasında geçirilen nöbet ya da gece sıtma tutması olarak adlandırılan durum, çoğu vakada görülen bir belirtidir ve nöbet geçiren kişiye zamanında müdahale edilememesi ciddi sonuçlar doğurabilir.

Sıtma hastalığında sıklıkla görülen belirtiler;

Ateş,

Titreme,

Terleme

Baş ağrısı,

Bulantı,

Kusma,

Kas ağrısı,

Halsizlik, gibi grip benzeri belirtilerle karakterizedir.

Bu belirtiler aralıklarla oluşabilir. Tedavi edilmediğinde nöbetler, bilinç bulanıklığı, böbrek yetmezliği, akut solunum sıkıntısı sendromu, hepatosplenomegali, koma ve ölüm görülebilir.

Sıtma Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Sıtma hastalığına bir tür mikroskobik parazit sebebiyet verir. Parazit ise insanlara en çok sivrisinek ısırıkları vasıtasıyla bulaşır. 

Sivrisineklerin Bulaşma Döngüsü

Bir sivrisinek, sıtmalı bir kişiyi besleyerek enfekte olur.

Bu sivrisinek ileride sizi ısırdığı takdirde sıtma parazitlerini bulaştırabilir.

Parazit, vücuda girmesinin ardından karaciğere gider ve burada 1 yıl kadar uykuda kalabilir.

Parazitler olgunlaştığında karaciğeri terk ederler ve alyuvarları enfekte ederler. Bu insanların tipik olarak sıtma belirtilerini geliştirdiği zamandır.,

Enfekte olmamış bir sivrisinek, döngünün bu noktasında sizi ısırdığı takdirde sıtma parazitleri enfekte olur ve bu da onları ısırdığı diğer insanlara yaymasına sebep olur.

Diğer iletim yolları: Sıtmaya sebep olan parazitler kırmızı kan hücrelerini etkilediğinden ve enfekte kana maruz kalmaktan ötürü sıtmaya yakalanılabilir. Anneden doğmamış çocuğa, kan nakli gibi durumlarda sıtma yayılım gösterebilir.

Sıtma Hastalığı Tedavisi

Sıtma belirtileri görülen yolcular mümkün olan en kısa zamanda bir tıbbi değerlendirmeden geçmelidir. Sıtma-endemik bir ülkeden kısa bir süre önce dönen ve ateşi olan hastalarda sıtma mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Sıtmanın kesin tanısı mikrobiyolojik inceleme ile konur. Mikrobiyolojik tanıda tüm dünyada en yaygın kullanılan yöntem, hastanın parmak ucundan alınan kanın lama yayılıp boyanmasıyla hazırlanan preparatların ışık mikroskobu altında incelenmesidir. Kalın damla ve ince yayma olarak tanımlanan bu incelemede plasmodiumlar görülerek tanı konulur. Kalın damla ile parazit varlığı araştırılırken, ince yayma ile enfeksiyona neden olan tür belirlenir. Eğer ilk kan örneğinde parazit saptanmadıysa ve klinik şüphe veya semptomlar devam ediyorsa, 12-24 saat aralıklarla 2-3 kez yeni kan örneği alınarak inceleme tekrar edilmelidir. Ayrıca sıtma parazitlerinden elde edilen antijenleri tespit etmek için değişik hızlı kan testleri bulunmaktadır ve 2-15 dakika gibi kısa sürede sonucu gösterir.

Erken tanı ve uygun tedavi hayat kurtarabilir. Özellikle falciparum sıtması, eğer tedavi 24 saatten fazla gecikirse ölüme yol açabilir.

Sıtma teşhisi konulmuş hastaların tedavisinde hastalığın durumuna göre çeşitli sıtma ilaçları uygulanmaktadır.

Sıtma aşı çalışmaları uzun zamandan beri devam etmekte olup, şu ana kadar sadece belli bölgelerde 2 yaş altı çocuklarda %40 etkili olan bir aşı geliştirilmiştir.

Sıtma Hastalığından Korunma Yolları

Sıtmadan korunma; sivrisinek ısırıklarına karşı alınacak önlemler ile sıtmadan koruyucu ilaçların birlikte kullanılmasından ibarettir. Sıtmaya karşı önerilen ilaçlar %100 koruyucu olmadığından sivrisinekten korunma önlemleriyle birlikte kullanılmalıdır (böcek kovucular, uzun kollu giyecekler, uzun pantolonlar, sivri sineklerden arındırılmış bir mekanda uyumak ya da ilaçlı cibinlikler kullanmak gibi). Sıtma koruyucu ilaç uygulaması, sıtma görülen bölgeye seyahat etmeden önce başlanmalı, seyahat esnasında ve seyahat sonrasında devam edilecek şekilde olmalıdır. İlaca seyahatten önce başlanmasının amacı, seyahat eden kişilerin sıtma parazitlerine maruz kalmasından önce sıtmadan koruyucu ajanların kana karışmasını sağlamaktır.

Her bir birey için özel bir risk değerlendirilmesinin yapılması gerekmektedir ki, bu değerlendirmede seyahat eden kişinin sadece gideceği yer değil aynı zamanda ayrıntılı olarak güzergah, belirli şehirler, konaklama türü, mevsim ve seyahat türü de göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca hamilelik ve gidilecek yerde sıtmadan koruyucu ilaca karşı direnç bulunması gibi koşullar da risk değerlendirmesini etkileyebilir.

Daha önce sıtma hastalığı geçirilmiş olsa bile tam bağışıklık oluşmadığından hastalığa tekrar yakalanabilme söz konusu olduğu için seyahat eden kişilerce her zaman koruyucu önlemler hassasiyetle uygulanmalıdır.

Sıtma hastalığı tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden  online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu Çağrı Merkezimizi arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: