Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Bu makalemizde dünya üzerinde 51 milyondan fazla insanı etkileyen, ve genellikle 12 ile 30 yaş arasında ortaya çıkan psikoz hastalığından bahsedeceğiz. Erkekler ile kadınlarda aynı oranda görülen psikozun nedenleri, belirtileri ve tedavisi hakkında bilinmesi gerekenleri Elazığ Özel Mediline Hastanesi Psikiyatri Bölümü Uzmanı Doç. Dr. Hakan BALIBEY cevapladı.

Psikoz nedir?

Bazı ruhsal belirtiler bir arada görüldüğünde duruma psikoz nitelemesi yapılır. Özellikle gerçeği değerlendirmenin bozulması, gerçekle hayal dünyasının birbirine girmesi psikozun en önemli ayırt edici özelliğidir.

Psikoz, kişinin gerçeklikle bağı yitirmesi durumudur. 

Psikoz belirtileri yaşayan kişiler gerçeklerden koptukları için genellikle hasta olduklarının farkına varmazlar. Kendine özgü bir hayal dünyası içinde yaşarlar.

Çoğu zaman psikoz ve şizofreni halk arasında birbiri yerine kullanılır ancak psikoz kavramı şizofreninin de içerisinde olduğu bir grup ruhsal bozukluğun yarattığı gerçeklerden kopuk, kaotik, kendine özgü ortak ruhsal durumu tanımlar. Bu ruhsal durum şizofreninin yanı sıra, bipolar bozuklukta, psikotik depresyonda, paranoid (sanrılı) bozuklukta  ve başka bazı hastalıklarda da izlenebilir. Bu anlamda psikoz bir ruh hali veya küme bozukluk olarak bu hastalıkların tümünü kapsar. Psikoz türleri olarak şunları sıralaya biliriz;

Şizofreni: Halk arasında en iyi bilinen psikoz türüdür Genellikle genç yaşlarda başlar Tuhaf düşünceler; hayaller ve kişinin kulağına boşluktan sesler gelmesi sık görülen belirtilerdir

Paranoya: Aşırı şüpheciliğin hakim olduğu bir ruhsal bozukluktur. Kişi eşinin kendisini aldattığını ya da yakınlarının onu öldürmeye çalıştıklarını ileri sürebilir. Yaşamını bu gerçek dışı düşüncelere göre düzenlemeye başlar İşi gücü bırakıp bütün gün eşini takip edebilir Gerçek dışı tehlikelerden korunmak için silah taşımaya başlayabilir.

Kısa psikoz: Şizofreni ve paranoya genellikle yıllarca, hatta yaşam boyu sürebilen ruhsal bozukluklar. Bazı psikozlar ise aniden başlayıp bir kaç hafta içinde düzelebiliyor. Genellikle, ağır hakarete uğrama, aldatılma, ırzına geçilme, işkence görme gibi yıkıcı bir olaydan sonra gelişen bu tür psikozların seyri şizofreni ve paranoyaya göre çok daha iyidir.

Paylaşılmış psikoz: Hasta olan kişinin gerçek dışı inanç ve düşünceleri diğer aile üyeleri tarafından da gerçek olarak kabul edilmeye başlanıyor Örneğin, komşusunun kendisini öldürmek istediğini düşünen şizofreni yaşayan bir hastanın eşi de, aslında hasta olmadığı halde, giderek kocasının fikirlerini benimsemeye başlıyor.

Psikoz belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye büyük oranda farklılık gösterirken bazı bireyler psikoza diğerlerinden daha yatkın olabilir. Ayrıca psikozun tipine ve arka planda yatan zihinsel hastalığa göre belirtiler ve yoğunlukları değişebilir. Psikoz belirtileri şöyle sıralanabilir:

Düşünce bozukluğu: Düşüncelerin belirli bir düzene oturtulamaması, karmaşık bir hale gelmesi bunun sonucu olarak konuşmada bozukluklar, dikkat toplamada sorunlar gibi… 

Duygudurumda değişkenlik: Belirli sebepler olmaksızın kişinin duygu durumunda değişiklikler olabilir, değişkenlik görülebilir. Örneğin herhangi bir neden olmaksızın kişi çok üzülebileceği gibi yine bir neden yokken çok coşkulu olabilir. 

Delüzyonel inançlar: Kişinin gerçek dışı düşünce ve inançlara sahip olması anlamına gelir. Bu inançlar çok güçlü ve ısrarcı olabilir.

Halüsinasyonlar: Kişilerde gerçekte var olmayan şeyleri görme, koklama veya duyma gibi duyu bozuklukları görülebilir.

Kişilik değişikliği: Kişinin kişiliğinde ve davranışlarında büyük değişiklikler olması belirti olarak sayılır. 

Ayrıca bunlara ilave olarak aşağıdaki belirtilerde yoğun olarak görülmektedir;

İntihar düşüncesi ya da intihara kalkışmak

Düzensiz konuşma

Sanrılar

Şüphecilik

Anksiyete

Aile ve arkadaşlardan geri çekilme

Çok fazla uyumak ya da yeterince uyumamak

Depresyon

Odaklanmada zorluk

Psikoz nedenleri nelerdir?

Her psikoz vakası farklıdır ve kesin nedenleri tam olarak anlaşılmamıştır, ancak bazı faktörlerin psikozu tetiklediği düşünülmektedir. 

Psikolojik nedenler: Şiddetli stres veya kaygı, şiddetli depresyon ve uyku eksikliği gibi durumlar Psikoz riskini artırmaktadır.

Bazı hastalıklar: HIV ve AIDS, sıtma, frengi, Alzheimer, Huntington veya Parkinson hastalığı, hipoglisemi, lupus, Multipl Skleroz, beyin tümörü gibi hastalıklar psikotik semptomlara neden olabilir.

Genetik: Ebeveynlerinden birinde veya kardeş gibi yakın bir aile üyesinde psikotik bozukluk olan kişilerin psikoz geliştirme olasılığı daha yüksektir. Ayrıca kromozom 22q11.2 delesyon sendromu olarak bilinen genetik mutasyonla doğan çocuklar, özellikle şizofreni olmak üzere psikotik bir bozukluk geliştirme riski altındadır.

Uyuşturucu kullanımı: Aşırı alkol ve uyuşturucu kullanımı ya da uzun süre kullandıktan sonra bırakmak psikotik bir dönemi tetikleyebilir. Kokain, amfetamin, metamfetamin, mephedrone, ecstasy, kenevir, LSD (asit), psilosibinler (halüsinojen mantarlar) ve ketamin bilinen tetikleyicilerdir.

Beyin değişiklikleri: Bazı araştırmalarda psikozu olan kişilerde beyin yapısında ve bazı kimyasallarda değişiklikler bulunmuştur.

Dopamin: Dopamin, beyin hücreleri arasında bilgi taşınmasını sağlayan bir nörotransmiterdir. Araştırmacılar, dopaminin psikozda önemli bir rol oynadığına inanıyor.

Psikoz nasıl teşhis edilir?

Psikozun teşhisi psikiyatrik değerlendirme sonucunda yapılır. Bu da doktorun davranışlar ve deneyimler üzerinden hastaya sorular yöneltmesi ve bu sorular üzerinden yaptığı çıkarımları değerlendirmesi anlamına gelir. Bununla birlikte psikozun altında yatan tıbbi bir durumun söz konusu olup olmadığını belirlemek adına birtakım medikal testlerden yardım alınabilir.

Yetişkinlerde görülen psikozun belirtileri ile gençlerde varlık gösteren psikozun belirtileri farklıdır. Örnek olarak çocukların duygu ve düşüncelerini paylaştıkları hayali arkadaşları olabilir. Bu genellikle çocuğun hayali oyununu temsil eder ve çocuk için gayet normal bir durumdur. Ancak çocuğunun psikoz yaşadığından şüphelenenler mutlak suretle çocuğun şüpheli davranışlarıyla alakalı bir doktora danışmalıdır.

Psikoz tedavisi

Psikoz tedavisi, ilaç tedavisi ve terapi tedavisinin bir kombinasyonunu içerebilir. Çoğu insanda tedavi ile birlikte semptomlarda iyileşmeler görülür.

Sakinleştirme : Bazen psikoz yaşayan insanlar aşırı tedirginlikten dolayı kendilerine veya başkalarına zarar verme riski altında olabilirler. Bu durumlarda, onları hızlı şekilde sakinleştirmek gerekebilir. Bir doktor veya acil müdahale personeli hastayı rahatlatmak için hızlı etkili bir enjeksiyon veya sıvı ilaç uygulayacaktır.

İlaç tedavisi(Antipsikotik ilaçlar) :  Psikoz belirtileri antipsikotik adı verilen ilaçlar ile kontrol altına alınabilir. Halüsinasyonları ve sanrıları azaltır ve insanların daha net düşünmelerini sağlar. Reçete edilen antipsikotik türü semptomlara bağlı olacaktır.

Çoğu durumda, kişilerin semptomlarını kontrol altına almak için sadece kısa bir süre antipsikotik kullanmaları gerekir. Şizofreni hastaları ömür boyu ilaç kullanmak zorunda kalabilir.

Bilişsel davranışçı terapi : Psikotik ataklarınız olduğunda onları tanımanıza yardımcı olabilir. Ayrıca, gördüğünüz ve duyduğunuz şeylerin gerçek veya hayal olup olmadığını çözmenize yardımcı olur. Bu tür bir terapi aynı zamanda antipsikotik ilaçların ve tedavinize bağlı kalmanın önemini de vurgulamaktadır. Bu tedavi, ilaçlarla tamamen çözülmeyen psikotik semptomlar için genellikle en yararlı olanıdır.

Psikoz tedavisi  hakkında merak ettiğiniz konuları Mediline Hastanesi Psikiyatri Bölümü Uzmanlarına sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu telefonumuzu arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: