Mediline Hastanesi Elazığ Mediline Hastanesi Elazığ
  • Yıldızbağları Mah. Yunus Emre Bulvarı No:133 /23100 Elazığ
  • 0 (424) 237 11 11
  • 7/24 ACİL

Böbrekler vücutta bulunan en önemli organlardan biridir. Kanda bulunan atık ürünleri süzüp temizleyerek, idrar olarak dışarı atılmasını sağlayan organlardır. Kan basıncının düzenlenmesini, kemik sağlığı ve yeni alyuvarların oluşmasını da sağlarlar. Böbrekler hayati fonksiyonları olan önemli organlardan biridir. Böbreklerle ilgili olan hastalıklar tedavi edilmesi gereken önemli organ hastalıklarıdır.

Böbrek Yetmezliği Nedir?

Akut Renal yetmezlik de denen böbrek yetmezliği kronik böbrek hastalığının son aşamasıdır. Son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) olarak da adlandırılır. Böbreklerin işlevlerini diyaliz veya böbrek nakli olmadan hayatta kalmayı mümkün kılacak kadar sürdürememesi durumudur. 

Böbrekler; belin iki yanına, omurganın sağ ve soluna, sırtın ortasına doğru yerleşmiş, yumruk büyüklüğünde ve fasulye şeklinde, hayati öneme sahip organlardır. Halk arasında böbrekler yalnızca idrar üretiminden sorumlu olarak bilinir. Ancak sanılanın aksine böbrekler birçok hayati fonksiyonun yerine getirilmesini sağlar. Temel olarak böbrekler idrarın üretilerek atık maddelerin idrar yolu vasıtasıyla vücuttan atılmasını sağlar. Metabolik süreçlerin sonucunda ortaya çıkan fazla su ile vücut için zararlı olan toksinler böbrekler tarafından filtrelenerek vücuttan atılır. Ayrıca kandaki asiditeyi engellemek için böbrekler kanın asit baz dengesinin korunmasını sağlar. Bununla birlikte gerekli hormonların üretimini sağlayarak kan basıncının düzenlenmesine yardımcı olur. Üretim merkezi böbrekler olan eritroprotein benzeri hormonlar, kemik iliğinde bulunan kan hücrelerinin üretiminin kontrolünü sağlar. Bunun yanında kanda bulunan kalsiyum miktarıyla D vitamini üretimini etkiler. Bu vitaminler, kemiklerin daha sağlıklı çalışması için gerekli olan mineralizasyon açısından gereklidir. Sağlıklı bir insan böbreği günde 300'e yakın döngüyle kanın temizlenmesini sağlar. Bu durum böbreklerden günde 1500 litreye yakın kan geçmiş anlamına gelir. Ayrıca yine sağlıklı böbrekler, 24 saat boyunca vücut için gerekli olmayan maddelerin ve fazla sıvının atılmasını sağlar. Böbreklerin basit olarak bu işlevlerini yerine getirememesine ise böbrek yetmezliği denir.

Böbrek yetmezliği, böbreklerin kandaki atıkları yeterince filtreleme yeteneğini kaybettiğinde ortaya çıkar. Böbrek fonksiyonlarının yüzde 15'inin altına düşmesi de böbrek yetmezliği yaşandığının kanıtıdır. Böbrek yetmezliği bir anda ortaya çıkabilen bir hastalık değil, kademeli olarak ilerleyen bir hastalıktır. Altta yatan birçok nedene veya herhangi bir nedene bağlı olarak böbrekler gün geçtikçe işlevini yitirir, tedavi edilmediği durumlarda ise tamamen işlevsiz ve çalışmaz hale gelir. Bazı hastalar böbrek yetmezliğinin farkına varmadan hayatlarını devam ettirebilirler. Ancak çoğu hastada böbrekler görevlerini yerine getiremediğinden başka hastalıklar görülmeye başlar. Hastalığın başlangıcında böbrekler vücutta biriken sıvıyı dışarı atamaz ve bu böbreğin küçülmesine neden olur. Ayrıca kan basıncı düzenlenemeyeceğinden ve artacağından da böbrekler küçülebilir. Bu şekilde küçülmeye devam eden böbrekler zamanla bütün işlevlerini kaybeder. Kanda biriken atık maddeler tansiyonun yükselmesine neden olur. Bu durumdan kalp ve diğer organlar etkilenmeye başlar. Yüksek tansiyondan dolayı da böbrek yetmezliği ortaya çıkabilir. Böbreğin işlevini yerine getirememesinden dolayı ortaya çıkan hastalıklar ve böbreğin işlevini yerine getirmesine engel olan hastalıklar bir döngü içerisinde vücudu olumsuz olarak etkiler. Bu nedenle böbrek yetmezliği hayati öneme sahip olan ve tedavisine vakit kaybetmeden başlanılması gereken bir hastalıktır. 

Böbrek Yetmezliği  Çeşitleri Nelerdir?

Tespit edilmiş olan 5  böbrek yetmezliği çeşidi vardır. 

Akut Prerenal Böbrek Yetmezliği: Böbreklere yetersiz kan akışı olduğunda bu tür böbrek yetmezliğine neden olur. Böbrekler, yeterli miktarda kan akışı olmadığından toksinleri filtreleyemez ve akut prerenal böbrek yetmezliği oluşur. 

Akut İntrinsik Böbrek Yetmezliği: Böbreklerde meydana gelen doğrudan ağır yaralanmalar veya travmalardan dolayı ortaya çıkar. Böbreklere aşırı yük binmesi ve bundan dolayı oluşan oksijen yetmezliğinden meydana gelebilir. Şiddetli kanama, şok, böbrekteki kan damarlarının tıkanıklığı ve glomerülonefrit (böbrekteki kan damarlarının iltihaplanması) akut intrinsik böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Kronik Prerenal Böbrek Yetmezliği: Uzun süre böbreklere gelen kan akışının yavaşlamasından dolayı böbreklerin küçülerek işlevini yitirmesinden kaynaklanır.

Kronik İntrinsik Böbrek Yetmezliği: İntrinsik böbrek hastalığı nedeniyle böbreklerde uzun süreli hasar meydana geldiğinde ortaya çıkar. İntrinsik böbrek hastalığı, şiddetli kanama veya oksijen eksikliği gibi böbreklerde meydana gelen doğrudan travmalardan dolayı ortaya çıkar.

Kronik Post-Renal Böbrek Yetmezliği: İdrar yollarının uzun süre tıkanmasıyla oluşan baskı böbrek hasarına neden olur ve böylece bu böbrek yetmezliği türü ortaya çıkar.

Böbrek Yetmezliği Belirtileri Nelerdir?

Böbrek yetmezliğinde başlangıçta herhangi bir belirti görülmeyebilir fakat böbreklerin çalışma kapasitesi zarar gördükçe vücuttaki su ve elektrolit dengesi bozulmaya başlar ve güçsüzlük, nefes darlığı gibi ilk belirtiler hissedilir. Bu noktada ayaklar ve bacaklar başta olmak üzere vücut genelinde şişlik meydana gelir. Böbrekler yeterli kapasitede çalışmadığı için idrar çok azdır. Başlangıçta sık görülen diğer böbrek yetmezliği belirtileri ise iştah azlığı, mide bulantısı ve kusmadır. Bunun dışında böbrekler her türlü duruma kolay uyum gösteren güçlü bir organ olduğu için, böbrek yetmezliğinin ciddi belirtileri, böbrekler geri döndürülemez şekilde hasar görene kadar ortaya çıkmayabilir.

Bununla birlikte aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçına sahip olan kişilerde kronik böbrek yetmezliği olabileceği akla gelme ve gerekli testler yapılmalıdır;

Halsizlik, çabuk yorulma ve enerji kaybı

Konsantrasyon bozukluğu

İştahsızlık

Uyku bozuklukları

Geceleri kas krampları

Ayak ve bacakta şişlik olması

Özellikle sabahları göz çevresinde şişlik olması

Ciltte kuruluk ve kaşıntı

Özellikle geceleri daha sık idrar çıkma.

Normale göre daha az idrara çıkma,

Bacakların, ayak bileklerinin ve ayakların şişmesi, vücudun herhangi bir noktasında ortaya çıkabilecek olan ödem,

Daha önce olmamasına rağmen ani ortaya çıkabilen nefes darlığı, 

Aşırı uyuşukluk, yorgunluk ve bitkinlik,

Sürekli olarak mide bulantısı,

Zihinsel olarak karışıklık,

Göğüste hissedilen ağrı veya baskı, 

Koma, en önemli ve böbrek yetmezliğinin son aşama belirtisidir.

Böbrek Yetmezliği Nedenleri Nelerdir?

Böbrek yetmezliği çeşitli koşulların veya nedenlerin bir sonucu olabilir. Böbrek yetmezliğini ortaya çıkaran neden, bu hastalığın tipini de belirler. Böbreklerde ani bir şekilde ortaya çıkabilecek olan kan akışı azalması böbrek yetmezliğine neden olabilir. Bu durumun ortaya çıkmasına kalp krizi, kronik kalp hastalıkları, karaciğer yetmezliği, ağır yanıklar, ağır şekilde ortaya çıkabilecek alerjik reaksiyonlar ve sepsis gibi ciddi bir enfeksiyon yol açabilir. Yüksek tansiyon ve antienflamatuar ilaçlar da kan akışının sınırlanmasına neden olabilir. Vücut sağlıklı olarak idrarı dışarı atamadığında toksinler böbrekte birikir ve böbreklere aşırı bir yük biner. Bu duruma idrar yollarını tıkayan prostat, kolon, boyun ve mesane kanserleri neden olur ve böylece böbrek yetmezliği ortaya çıkar. Bunların yanında tedavi edilmeyen böbrek taşı, büyümüş bir prostat, idrar yolunda kan pıhtıları bulunması, mesaneyi kontrol eden sinirlerin zarar görmesi gibi durumlar da idrara çıkmamaya neden olur ve sonucunda böbrek yetmezliği görülebilir. Tüm bu hastalıkların dışında böbrekte meydana gelen bir kan pıhtısı, ağır enfeksiyonlar, ağır metallerden dolayı oluşan toksinler, uyuşturucu ve aşırı alkol tüketimi, vaskülit ve kan damarlarının iltihabı, birçok organın iltihaplanmasına neden olan otoimmün bir hastalık olan lupus, böbreklerdeki küçük kan damarlarının iltihabı, bağırsaklarda meydana gelen bakteriyel enfeksiyonlar, bazı antibiyotikler ve kontrolsüz diyabet de böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Genel olarak KBH nın en sık görülen nedenleri şeker hastalığı (Diyabet), tansiyon yüksekliği (hipertansiyon), nefritler (glomerülonefritler, intersitiel nefritler vs), ürolojik nedenler (idrar yolu taşları ve idrar yolu tıkanmaları) ve kistik böbrek hastalıklarıdır. Ülkemizde son dönem böbrek yetmezliğine yol açan hastalıklar arasında ilk üç neden şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği ve glomerülonefritler olup bunları ürolojik hastalıklar, kronik tubülointerstisiyel hastalıklar ve pyelonefritler izlemektedir. Çocukluk yaş grubundaki hastalarda ise böbrek yetmezliğine götüren en önemli nedenler ise vezikoüreteral reflü, tekrarlayan üriner infeksiyonlar ve kronik glomerülonefritlerdir.

Böbrek yetmezliği herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. Bununla beraber aşağıdaki durumlardan birisine sahip olanlarda böbrek hastalığı ve yetmezliği gelişmesi olasılığı daha fazladır. Diğer bir deyişle bu durumlardan birisine sahip olanlarda böbrek hastalığı riski yüksektir;

Diyabet (şeker hastalığı)

Hipertansiyon (yüksek kan basıncı)

Kronik glomerulonefrit

Polikistik böbrek hastalığı

Kronik taşlı piyolelonefrit

Ailesinde diyabet, hipertansiyon ve böbrek hastalığı bulunması.

Yaşlılık

Uzun süreli böbreğe zarar veren ilaç kullanımı (non-steroidantienflamatuar ilaçlar gibi)

Bunların yanı sıra; sigara kullanımı ve obezite de kronik böbrek yetmezliği riskini artıran faktörler arasındadır.

Böbrek Yetmezliği Tedavi Yöntemleri

Hastalığın tedavisinde birinci kural, böbrek hastalığına neden olan diğer hastalıkların (diyabet, hipertansiyon, kalp yetmezliği gibi) tedavi edilmesi. Ayrıca tuz kısıtlaması, yeterince sıvı alma, böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyecek ilaçların tedaviden çıkarılması, fazla kilolardan kurtulmak, kan yağlarının normal sınırlara indirilmesi, varsa kansızlığın tedavisi, sodyum-potasyum ve kalsiyum-fosfor dengesini sağlamak gibi ek tedaviler de uygulanıyor.

Böbrek yetmezliğinin tedavisi için birkaç yöntem kullanılır. Bireyin ihtiyacı olan tedavi türü böbrek yetmezliğinin sebebine bağlı olacaktır.

Böbrek yetmezliğinde kullanılan yöntemlerden birisi diyalizdir. Diyaliz, bir makine kullanarak kanı filtreler ve toksik öğelerden arındırarak böbreklerin işlevini yerine getirir.

Kullanılan diyaliz tipine bağlı olarak, büyük bir makine veya portatif kateter torbası kullanılabilir. Diyalizle birlikte düşük potasyumlu, düşük tuzlu bir diyet takip edilmelidir. Diyaliz böbrek yetmezliğini tedavi etmez, ancak seanslara düzenli katılmak yaşam süresini uzatır.

Böbrek yetmezliğinde bir başka tedavi seçeneği de böbrek naklidir. Nakledilen bir böbrek normal çalışacaktır ve diyaliz ihtiyacını ortadan kaldıracaktır.

Ancak hastanın vücuduyla uyumlu bir böbrek bağışı bulunması için beklenilen süre genellikle uzundur. Yaşayan bir bağışçı varsa süreç daha hızlı ilerleyebilir. Vücudun yeni böbreği reddetmesini önlemek için ameliyattan sonra bağışıklık baskılayıcı ilaçlar kullanılır.

Bu ilaçların kendine has ve bazen ağır yan etkileri vardır. Nakil ameliyatı her vaka için doğru tedavi seçeneği olmayabilir. Ameliyatın başarısız olması da mümkündür.

Böbrek yetmezliği tedavi yöntemleri  hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Üroloji Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden  online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu telefonumuzu arayarak bilgi alabilirsiniz.

Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.

Sosyal Medyada Paylaşın: